Kalendar za poljoprivrednike za 1923. godinu
Predmet meseca Gradskog muzeja Subotica u mesecu januaru 2026. godine je subotički Kalendar poljoprivrednika za 1923. godinu na mađarskom jeziku (Gazdák naptára). Publikacija sa mekim povezom je inventarisana u specijalnoj biblioteci Gradskog muzeja pod rednim brojem 1948, i brojem 65 u okviru „Zbirke Mirnić”. Ona je dospela u biblioteku 1982. zajedno sa još 226 naslova, kao poklon subotičke Samoupravne interesne zajednice (SIZ-a) kulture. Pripadala je zbirci subotičkog kolekcionara Bele Mirnića (1946–2008). U jednom intervjuu u nedeljniku 7 nap od 16. juna 1978. godine, tada 32-godišnji programer i apsolvent medicine, kolekcionar Bela Mirnić, je na pitanje novinarke Tereze Sabo Hanđa naglasio da sakuplja sve što je na neki način u vezi sa Suboticom, sa željom da ih sačuva od zaborava.
Kalendar za poljoprivrednike za 1923. godinu, sa svojih 158 strana, omogućava čitaocu da se obrazuje, kulturno uzdiže, ali i da se zabavi. Izdavač i štampar je subotička „Minerva”. Između dva rata je izdavaštvo kalendara bilo u procvatu. Naročito su u velikom broju izlazili kalendari na manjinskim jezicima. Naročito se ovo može reći za izdanja „Minerve”.
Ono što čini neizbežan deo svakog kalendara je pregled dana, nedelja, meseci u godini. U našem kalendaru su posebno navedeni datumi po julijanskom i gregorijanskom kalendaru. U zaglavlju svakog meseca je pored astroloških oznaka i crtež sa temom koja odgovara datom mesecu: npr. za januar je izabran crtež žene koja na leđima nosi grane za loženje, u martu muškarac ore sa volovima, u decembru se deca raduju Deda Mrazu.
Čitalac saznaje i vremensku prognozu za 1923. godinu, kretanje planeta Venere, Marsa, Jupitera i Saturna, spisak imena na četiri strane, sa datumom kada se proslavlja imendan, spisak vašara i nedeljnih pijačnih dana u Vojvodini. Od saveta za celu godinu izdvajamo savete za januar mesec: potrebno je jesti meso da bi se zagrejao organizam u hladnim danima, brinimo se o sobnim biljkama, o povrću koji čuvamo u podrumu, o voćnjaku, o vinu, možemo prepoznati promenu vremena na osnovu smera duvanja vetra.
Četiri strane kalendara su predviđene za beleške vlasnika kalendara o prihodima, rashodima i planovima za narednu godinu. Među informacijama nalazimo i cenovnik poštanskih usluga (slanje pisama, paketa, telegrama) i naknade za korišćenje telefona. Naveden je i način organizacije katoličke, pravoslavne, reformatske i evangelističke crkve sa imenima zvaničnika. Crkva Arača, subotički Franjevački samostan i crkva, Franjevački samostan u Baču, rimokatolička crkva u Apatinu i manastir u Bođanima su tema teksta o verskim spomenicima u Vojvodini. Tekst je ilustrovan sa fotografijama verskih objekata.
Doktor Henrih Pah (Pach Henrik) u svom tekstu na tri strane daje savete kako da sačuvamo zdravlje. Jedan drugi tekst koji nije potpisan iznosi rezultate istraživanja o konzumiranju vina, piva i rakije među evropskim narodima. Od književnih priloga je odštampano deset pripovedaka i tri pesme mađarskih pisaca, među kojima su i Žigmond Moric (Móricz Zsigmond), Ištvan Temerkenj (Tömörkény István), Zoltan Turi (Thury Zoltán), Tibor Deri (Déry Tibor). Povodom sto godina od rođenja Šandora Petefija (Petőfi Sándor) uvršten je i tekst o životu i radu ovog slavnog pesnika. Jedan od ilustrovanih tekstova detaljno opisuje 8. jun 1922. godine u Beogradu kada je održano venčanje Aleksandra I Karađorđevića i rumunske princeze Marije. Dana 27. septembra 1922. godine je bio sastanak jugoslovenskih Mađara u Senti. Tom događaju je posvećeno tri strane u kalendaru. Na kraju kalendara su reklame raznih preduzeća iz Subotice, Sombora, Sente, Novog Sada, Zrenjanina, Zagreba…
Prema uzajamnom katalogu Srbije (COBIB.SR), pored našeg primerka, postoji jedan primerak ovog kalendara i u fondu Biblioteke Matice srpske. Oni čuvaju primerke Kalendara poljoprivrednika za godine od 1923. do 1928. Prema katalogu elektronske izložbe „Calendaria in Zabathka” autorki Irene Bognar, Anite Palfi i Helene Omerović, u Gradskoj biblioteci Subotica postoji primerak devetog godišta Kalendara poljoprivrednika iz 1931. (https://www.old.subiblioteka.rs/…/kalendari%20final%20A…).
Ukoliko neko želi da se detaljnije upozna sa različitim kalendarima može to učiniti pretraživanjem Digitalne Biblioteke Matice srpske, koja omogućava pristup digitalnim kopijama 176 kalendara u kolekciji pod imenom Kalendari i mesecoslovi, objavljenih između 1838. i 1892. (https://digital.bms.rs/…/index/collection:29/sort:titleasc). Digitalizirana baština na sajtu Zavoda za kulturu vojvođanskih Hrvata, nalazimo primerke Subotičke Danice (https://www.zkvh.org.rs/digitalizirana…/periodika/danica). Na portalu Digitalni arhiv vojvođanskih Mađara se mogu prelistati primerci 75 godišta Kalendara Mađar so-a (https://www.vamadia.rs/periodika/magyar-szo-naptar).
Iako specijalna biblioteka Gradskog muzeja Subotica poseduje više raznih kalendara iz različitih razdoblja i na raznim jezicima, odabrali smo baš ovaj jer je štampan u štampariji „Minerva” koja je, kao vlasništvo braće Fenjveš (Fenyves), funkcionisala upravo u zgradi u kojoj se danas nalazi naš muzej (Trg Sinagoge 3). Ovaj primerak kalendara čuvamo upravo u zgradi gde je i nastala.
Tekst: Izabela Papdi, bibliotekar
