Henrik E. Acel: Ples vila, 1904, Umetni\u010dko odeljenje, Gradski muzej Subotica (inv. br. U\u2013994)<\/p>\n\n\n\n
Autor secesijske slike u obliku triptiha, sa prikazom plahotivog kola vila u okrilju prole\u0107nog pejza\u017ea, je Henrik Emil Acel \/prvobitno Austerlitz\/ (Veliki Varadin, danas Oradea, 1876 \u2013 Budimpe\u0161ta, 1946) slikar i primenjeni umetnik, koji je u Subotici \u017eiveo dvanaest godina: od 1903. do 1915. \u2013 doprinose\u0107i ekspanziji secesije. Mnogima je poznat po slici sa prikazom stare suboti\u010dke gradske ku\u0107e, sme\u0161tenoj u takozvanoj maloj sali za ven\u010davanje na prvom spratu secesijske gradske ku\u0107e.
U umetni\u010dkoj zbirci Gradskog muzeja Subotica se \u010duva nekoliko umetnikovih slikarskih dela, me\u0111u kojima je Ples vila. Slika je nastala 1904, u tehnici ulja na platnu, u prvoj fazi pojave secesijske arhitekture u Subotici (dimenzije su joj: 147 x 147 cm, signatura dole desno: Acz\u00e9l Henrik 1904.). Pre njenog nastanka je zavr\u0161ena suboti\u010dka secesijska sinagoga, u istoj godini sa nastankom slike je izgra\u0111ena Rajhlova palata, dok je zgrada u kojoj se delo danas nalazi \u2013 palata pedijatra dr Mik\u0161e Demetera, kasnije zgrada \u0161tamparije Minerva, a danas suboti\u010dkog muzeja \u2013 igra\u0111ena je dve godine kasnije. Ovakav kontekst nam poma\u017ee da shvatimo duhovnost i karakteristike stila, kao i \u010dinjenicu da je secesija bila prisutna ne samo u arhitekturi nego i u drugim granama likovne i primenjene umetnosti, industrijskom dizajnu, knji\u017eevnosti, muzici, u formi \u017eivota itd. Secesija je bila sveobuhvatni stil, te ako govorimo o njoj ne smemo zaboraviti ni primere i autore u oblasti pokretnih kulturnih dobara \u2013 u protivnom ne dobijamo celovitu sliku.<\/p>\n\n\n\n
U slikarstvu secesije uo\u010davamo prisustvo secesije i simbolizma. Ples vila je nastao u maniru su kulta lepote i harmonije internacionalne secesije i svetlog je kolorita. Ljubi\u010daste i narand\u017easte nijanse pripadaju osnovnom koloritu secesijskog slikarstva i sklonosti njenih poklonika ka prelaznim fenomenima, kao \u0161to su zora ili suton, leptir, vilin konjic, oblaci, talasi, dim itd. U prvom planu triptiha bujaju beli cvetovi ladole\u017ea, a u dubini slike na obali jezera postavljenog u centru kompozicije, \u010detiri \u017eenska lika u belim dugim haljinama razigranih nabora plahovito ple\u0161u kolo. Motiv plesa devojaka u kolu je ikonografski obrazac koji je poznat iz vremena renesanse, ali u secesiji dobija novi zamah. Nalazimo ga na primer na naslovnoj strani nema\u010dkog \u010dasopisa Jugend (1897) u vidu reprodukcije rada Ludviga fon Cumbu\u0161a, na tapiseriji Hansa Kristijansena pod nazivom Prole\u0107no kolo (1900), na slici I\u0161tvana Zi\u010dija Hunor i Magor (1905), na primeru pozne secesije na slici Paje Jovanovi\u0107a Parsifal (1920\/26) itd. Sadr\u017eaj Plesa vila sa jedne strane ima koren u narodnom verovanju po kome vile ple\u0161u, a s druge nas upu\u0107uje na drevno zna\u010denje, po kome je ples prostorni prikaz kretanja du\u0161e, magi\u010dna radnja koja uskla\u0111enim ritmom kretanja svih delova tela inicira harmoniju izme\u0111u zemlje i neba. Kao takva, tema je u potpunosti secesijska i izvedena kao utopijska slika rajske lepote. U slu\u010daju prilo\u017eene slike, istra\u017eivanja su pokazala da je umetnik kao predlo\u017eak za oblikovanje \u017eenskih figura i njihov ples, koristio identi\u010dan prikaz italijanskog umetnika Leonarda Bistolfija na poveljama koje su dodeljivane 1902. na Me\u0111unarodnoj izlo\u017ebi dekorativne umetnosti u Torinu. Acel je vi\u0161e puta boravio u Italiji da bi se usavr\u0161avao, a ova izlo\u017eba je bila klju\u010dna prekretnica u evoluciji italijanskog industrijskog dizajna i zna\u010dajan doga\u0111aj koji je proslavio trijumf secesije. <\/p>\n\n\n\n
Slika Plesa vila ujedno ukazuje na revoluciju u umetnosti plesa, kada moderne igra\u010dice ostavljaju \u0161pic-patike i korset, ple\u0161u\u0107i bose u duhu secesije slobodan ples, bez stega klasi\u010dnih formi pokreta i ode\u0107e. Neke od najpoznatijih takvih plesa\u010dica su bile Isidora Dankan i Loi Fuler, koja je inspirisala mnoge likovne umetnike (Toulouse-Lautrec, Theodor Heine, Hermann Obrist, Koloman Moser) i \u010diji ples sa velikim tananim tekstilom pri\u010dvr\u0161\u0107enim na duge \u0161tapove, je suboti\u010dka publika mogla da vidi 1905. u bioskopu Lifka. Koliko se takav ples \u0161irio na\u0161im krajevima i bio poznat kako u pokretima tako i u pogledu plesnih haljina, nije nam poznato detaljnije. Kao podatak, a u kontekstu slike Plesa vila, donosimo informaciju o jedinstvenom snimku plesa\u010dice \u201eBaba Markovits\u201c, nastao u ateljeu somborskog fotografa \u0160ajba (Scheib). Fotografija se nalazi u zbirci Istorijskog odeljenja Gradskog muzeja Subotica, pod inventarnim brojem I\u20131406, a reprodukovali smo je, kao i sliku Plesa vila, u knjizi \u201eSecesija u suboti\u010dkim javnim zbirkama\u201d (Gradski muzej Subotica, 2013).<\/p>\n\n\n\n
Tekst: Olga K. Ninkov, istori\u010dar umetnosti-muzejski savetnik
Fotografija o slici Henrika Acela: Miklo\u0161 Hever, fotograf
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Henrik E. Acel: Ples vila, 1904, Umetni\u010dko odeljenje, Gradski muzej Subotica (inv. br. U\u2013994) Autor secesijske slike u obliku triptiha, sa prikazom plahotivog kola vila u okrilju prole\u0107nog pejza\u017ea, je Henrik Emil Acel \/prvobitno Austerlitz\/ (Veliki Varadin, danas Oradea, 1876 \u2013 Budimpe\u0161ta, 1946) slikar i primenjeni umetnik, koji je u Subotici \u017eiveo dvanaest godina: od […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7882,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1106],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7881"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7883,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7881\/revisions\/7883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}