{"id":7624,"date":"2024-11-01T10:00:00","date_gmt":"2024-11-01T09:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/?p=7624"},"modified":"2024-10-31T15:32:21","modified_gmt":"2024-10-31T14:32:21","slug":"srednjovekovni-skelet-nalaziste-subotica-verusic-a-grob-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/?p=7624&lang=sr","title":{"rendered":"Srednjovekovni skelet, nalazi\u0161te Subotica-Veru\u0161i\u0107 A, grob 5"},"content":{"rendered":"\n

Predmet meseca novembra u Gradskom muzeju Subotica je jedan poseban ljudski skelet, koji pripada bioantropolo\u0161koj zbirci Prirodnja\u010dkog odeljenja (inv. br. ANT\u20139) i izlo\u017een je na stalnoj postavci Priroda i \u010dovek<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Predstavljeni skelet je iskopan na lokalitetu Subotica-Veru\u0161i\u0107 A, 1979. godine, tokom sistematskih iskopavanja koji je vodio arheolog muzeja Laslo Sekere\u0161, pre izgradnje fabrike \u0111ubriva \u201eAzotara\u201d. Skelet je prona\u0111en u grobu br. 5 i pripada grupi od 53 istra\u017eivana groba iz 11. veka (na istom lokalitetu prona\u0111eno je i 67 sarmatskih grobova). Na osnovu dokumentacije iskopavanja, pokojnik je sahranjen u pravougaonoj grobnoj jami du\u017eine 180 cm i \u0161irine 50 cm, u ispru\u017eenom polo\u017eaju, le\u017ee\u0107i na le\u0111ima, sa rukama pripijenim uz telo i sa paralelno ispru\u017eenim nogama. U grobu nije bilo dodatnih nalaza.<\/p>\n\n\n\n

Antropolo\u0161ka istra\u017eivanja su rasvetlila posebne karakteristike ovog skeleta: na dobro o\u010duvanim kostima \u017eene, procenjene starosti izme\u0111u 23 i 25 godina, zapa\u017eaju se brojne patolo\u0161ke promene od kojih su najte\u017ee nastale od tuberkuloze. Na unutra\u0161njoj povr\u0161ini obe bedrene kosti vide se razaranje kostiju i formacije novog ko\u0161tanog tkiva koje poti\u010du od hladnog apscesa (odnosno kolekcija gnoja). Zapaljenski proces je zahvatio i povr\u0161ine zglobova izme\u0111u karli\u010dne i krsne kosti. Takve promene kostiju uglavnom su uzrokovane progresivnom tuberkulozom ki\u010dmenog stuba. Me\u0111utim, po\u0161to nema tragova tuberkularnih zapaljenskih procesa na ki\u010dmi, ove promene verovatno poti\u010du od hladnog apscesa iz internih organa, verovatno usled gastrointestinalne ili urogenitalne tuberkuloze, \u0161to je izuzetno retka pojava.<\/p>\n\n\n\n

Pored ovih promena na karlici, na unutra\u0161njoj strani lobanje vide se utisnu\u0107a u obliku lavirinta, koje verovatno poti\u010du od tuberkuloznog zapaljenja mo\u017edanih ovojnica (meningitisa). Formacija novog ko\u0161tanog tkiva na jednom rebru, intenzivna vaskularizacija na pr\u0161ljenovima i zapaljenje pokosnice dugih kostiju udova verovatno isto poti\u010du od te infekcije.<\/p>\n\n\n\n

Za\u0161to je va\u017eno istra\u017eiti tuberkulozne promene na skeletima prona\u0111enim na arheolo\u0161kim iskopavanjima? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tuberkuloza je bakterijska zarazna bolest koja se obi\u010dno prenosi inhalacionim putem. Naj\u010de\u0161\u0107e napada organe disanja, ali prakti\u010dno svaki organ i sistem organa mo\u017ee biti zahva\u0107en. Njena karakteristika je da u zara\u017eenom organu stvara takozvane tuberkule, naziv bolesti poti\u010de od ove pojave. Relativno retko napada i kosti, u ovom slu\u010daju se tuberkule formiraju u sun\u0111erastom tkivu kostiju, stvaraju\u0107i \u0161upljine \u2013 ovi ko\u0161tani simptomi se mogu primetiti na skeletima prona\u0111enim tokom iskopavanja.<\/p>\n\n\n\n

Posle otkri\u0107a antibiotika, sve do osamdesetih godina pro\u0161log veka, \u010dinilo se da se uz njihovu pomo\u0107 ova zarazna bolest mo\u017ee potpuno iskoreniti. Me\u0111utim, u poslednje vreme napada sa novom snagom, i tuberkuloza je i danas me\u0111u 10 naj\u010de\u0161\u0107ih uzroka smrti: prema podacima SZO godi\u0161nje je kod 7,5 miliona ljudi dijagnostikovana tuberkuloza, \u0161to kod 1,3 miliona ljudi zavr\u0161ava smr\u0107u. Brojni faktori doprinose njenom \u0161irenju, a jedan od glavnih razloga je izvanredna evoluciona sposobnost mikobakterije, koja je dovela do stvaranja novih multirezistentnih sojeva koji su otporni na le\u010denje antibioticima. Zbog ovih problema su u prvi plan istra\u017eivanja stavljena evoluciona pitanja ove bolesti, a kako bismo mogli da napravimo prognoze za budu\u0107nost moramo upoznati njeno poreklo i njenu epidemiolo\u0161ku istoriju, kao i evolucionu sposobnost patogena. S jedne strane, pregledom skeletnih nalaza mogu\u0107e je saznati koje simptome je tuberkuloza izazvala u periodu pre upotrebe antibiotika, jer i ve\u0107 zaboravljene simptomi mogu ponovo postati uobi\u010dajeni usled \u0161irenja rezistentnih sojeva. S druge strane, ako se ostaci bakterijske DNK izoluju iz slu\u010dajeva otkrivenih tokom antropolo\u0161kih istra\u017eivanja, analiziraju i me\u0111usobno uporede, onda se mo\u017ee direktno ispitati mikrobna evolucija bakterije tuberkuloze.<\/p>\n\n\n\n

Tekst: dr Gabrijela Kajdo\u010di Lovas, biolog-antropolog, muzejski savetnik
Fotografije: Svetlana Kolovi\u0107<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Predmet meseca novembra u Gradskom muzeju Subotica je jedan poseban ljudski skelet, koji pripada bioantropolo\u0161koj zbirci Prirodnja\u010dkog odeljenja (inv. br. ANT\u20139) i izlo\u017een je na stalnoj postavci Priroda i \u010dovek. Predstavljeni skelet je iskopan na lokalitetu Subotica-Veru\u0161i\u0107 A, 1979. godine, tokom sistematskih iskopavanja koji je vodio arheolog muzeja Laslo Sekere\u0161, pre izgradnje fabrike \u0111ubriva \u201eAzotara\u201d. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7628,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1106],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7629,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7624\/revisions\/7629"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}