Ma\u0107a\u0161 Jan\u0107ik (Jantyik M\u00e1ty\u00e1s, 1864\u20131903): PROGLA\u0160ENJE SLOBODNOG KRALJEVSKOG GRADA SUBOTICE, 1896. Gradski muzej Subotica, inv. br. U\u20131705.<\/p>\n\n\n\n
Sliku, koja je naslikana tehnikom ulja na platnu, 1895. godine, naru\u010dio je grad Subotica, a bila je izlo\u017eena na Milenijumskoj umetni\u010dkoj izlo\u017ebi u Umetni\u010dkoj hali, u Pe\u0161ti, 1896. godine. Potom je donesena u Suboticu i postavljena u gradsku ku\u0107u. Izgradnjom nove gradske ku\u0107e 1908. godine, delo je vremenom dospelo u muzejsku zbirku grada. Slika se trenutno mo\u017ee pogledati na izlo\u017ebi \u201eIstoricizam i secesija\u201d na prvom spratru Gradskog muzeja subotica.<\/p>\n\n\n\n
Tema kompozicije je istorijski doga\u0111aj iz 18. veka, ta\u010dnije iz 1779: progla\u0161enje Slobodnog kraljevskog grada, kojim je Marija Terezijapolis (Maria Theresiopolis, novo ime grada prema odredbi povelje) oslobo\u0111en od feudalnih obaveza. Slika duga tri i visoka dva metra prikazuje scenu kada kraljevski poverenik Andrija Vla\u0161i\u0107, koji je u gradu boravio od 30. avgusta do 26. septembra 1779. godine, u prisustvu velikog broja svedoka sve\u010dano uru\u010duje Povelju \u2013 u ovom slu\u010daju zlatan klju\u010d \u2013 predstavniku Gradskog ve\u0107a, velikom sudiji Josipu Mamu\u017ei\u0107u. Slikar nije bio Suboti\u010danin, a ovaj istorijski \u010din, koji se dogodio vi\u0161e od sto godina pre naru\u010divanja slike, mogao je upoznati pre svega iz opisa suboti\u010dkog istori\u010dara I\u0161tvana Ivanjija u prvom tomu Istorije slobodnog kraljevskog grada Subotice. <\/p>\n\n\n\n
Pa\u017eljivim \u010ditanjem Ivanjijevog teksta mogu\u0107e je identifikovati neke od osoba sa slike, a na osnovu istra\u017eivanja istori\u010dara Mirka Grlice se zna da je slikar predstavio svoje kostiminirane savremenike, Suboti\u010dane s kraja 19. veka, predvodnike gradske vlasti, finansijere slike. Tako je kraljevski poverenik Andrija Vla\u0161i\u0107 prikazan likom suboti\u010dkog gradona\u010delnika u vreme nastanka slike, Lazara Mamu\u017ei\u0107a; umesto sve\u0161tenika Stipana Rani\u0107a naslikan je \u017eupnik Crkve Sv. Terezije, Matija Mamu\u017ei\u0107; umesto predsednika Spolja\u0161njeg senata, Zakarije Vojni\u0107a, glavni tu\u017eilac s kraja 19. veka, Mate Vojni\u0107 mla\u0111i. Me\u0111u \u010dlanovima Gradskog ve\u0107a uo\u010davaju se lica gra\u0111ana s kraja 19. veka, \u010dije fotografije prila\u017eemo. U slu\u010daju predstavljanja gra\u0111evina, slikar se mogao poslu\u017eiti crte\u017eom Pija\u010dnog trga iz 1838. godine, ali je, na primer, u slu\u010daju franjeva\u010de Crkve Sv. Mihovila ovekove\u010dio izgled crkve kakav je bio pre rekonstrukcije po\u010detkom 20. veka, kada je podignut i drugi toranj crkve. Jedini pouzdano autenti\u010dan motiv slike je zastava nastala u 18. veku, ba\u0161 povodom suboti\u010dke elibertacije. Zastava sa slike se zajedno sa svojim orginalnom kopljem danas \u010duva u Gradskom muzeju Subotica. <\/p>\n\n\n\n
Metoda izu\u010davanja istorijskih izvora koju je slikar primenio prilikom piprema za ovu istorijsku kompoziciju bila je primenjivana i kod drugih slikara istoricizma, kao na primer kod slikanja slika Sen\u0107anska bitka (F. Ajzenhut, 1896), Gradona\u010delnik grada Rijeke \u010dita darovnicu Marije Terezije 1779. godine (A. Dudi\u010d, 1895), Seoba Srba pod patriarhom Arsenijom III Crnojevi\u0107em (P. Jovanovi\u0107, 1895). Ne mo\u017ee se isklju\u010diti da je slikar doputovao i u Suboticu, jer je takav odnos prema pripremama karakterisao slikare istoricizma. \u010cinjenica da scena istorijske slike mora biti verno oslikana sugeri\u0161e pojavu pozitivisti\u010dkih obele\u017eja istoricizma.
<\/p>\n\n\n\n
Olga K. Ninkov
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ma\u0107a\u0161 Jan\u0107ik (Jantyik M\u00e1ty\u00e1s, 1864\u20131903): PROGLA\u0160ENJE SLOBODNOG KRALJEVSKOG GRADA SUBOTICE, 1896. Gradski muzej Subotica, inv. br. U\u20131705. Sliku, koja je naslikana tehnikom ulja na platnu, 1895. godine, naru\u010dio je grad Subotica, a bila je izlo\u017eena na Milenijumskoj umetni\u010dkoj izlo\u017ebi u Umetni\u010dkoj hali, u Pe\u0161ti, 1896. godine. Potom je donesena u Suboticu i postavljena u gradsku […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5679,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1106],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5678"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5678"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5680,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5678\/revisions\/5680"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradskimuzej.subotica.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}